آمریقە برلشیك دولتلری ‘ نیڭ عثمانلی دولتی جزائر بگلر بگلگی ‘ نە ویرگی أودەمەیی قبول ایتدیگی آڭلاشمە – تریپولی آندلاشمەسی – ۲٦ مایس ۱٧٩٧

آمریقە برلشیك دولتلری ‘ نیڭ ۲٦ مایس ۱٧٩٧ ییلندە امضالادیغی آشاغیدەكی رسمدە دە گورولن آندلاشمایا گورە آمریقە برلشیك دولتلری , جزائر ‘ أ ویرگی أودەیەجك و مسلمان دولتلرە قارشی دوشمانلق یاپمایاجغنە دائر آڭلاشمەدر .

 آمریقە برلشیك دولتلری ایلە عثمانلی دولتی جزائر بگلر بگلگی آراسندە تریپولی آندلاشمەسی ۲٦ مایس ۱٧٩٧ - Treaty of Tripoli between the United States of America and Algeria Beylerbeylik of Ottoman Empire in May 26, 1797
آمریقە برلشیك دولتلری ایلە عثمانلی دولتی جزائر بگلر بگلگی آراسندە تریپولی آندلاشمەسی ۲٦ مایس ۱٧٩٧ – Treaty of Tripoli between the United States of America and Algeria Beylerbeylik of Ottoman Empire in May 26, 1797

دنیا ‘ نڭ أوتەلنمە خیزی و آچیسال خیزی نەدر ؟

دنیا ‘ نڭ خیزنی ( أوتەلنمە خیزنی و آچیسال خیزنی ) شو رفەرانسلرە گورە بر اینجەلەیەلم .

  1. دنیا ‘ یا گورە دنیا ‘ نڭ خیزی 
  2. گونش ‘ این مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی
  3. ثابت اولمایان فقط ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزی
  4. صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

سیمگەلر :

AU:۱ آصترونومیك بیریم , گونش ‘ تن دنیا ‘ یا اولان مسافە اولوب , و بو مسافە دگیشكن اولمقلە برلكدە , حسابلامەلردە قوللانیلابیلمسی ایچون ۱ آی = ۱٤٩٥٩٧٨٧۰ . ٧ ك م اولارق قبول ایدیلمكدەدر .

c: ایشیق خیزی : ۱ ج = ۲٩٩٧٩۲٤٥٨ م / س اولوب بوشلقدەكی خیزیدر .

ly: ۱ ایشیق ییلی = \(۲٩٩٧٩۲٤٥٨ م / س \cdot 1y = ٩٤٦۰٧۳۰٤٧۲٥٨۰٨۰۰ م\) اولوب ایشیغڭ ۱ دنیا ییلی سورەسندە بوشلقدە قطع ایتدیگی مسافەدر .

gy: غالاقسی ییلی = ۲۳۰ میلیون دنیا ییلی سورەسی اولوب گونش سیستمنڭ صامان یولی غالاقسیسی چورەسندە بر طور دونوشنی تماملامە سورەسیدر . [6]

y: ییل اولوب ۳۱٥٥٧٦۰۰ ثانیە سورەدن اولوشور .

d: گون اولوب ۲۳ ساعت ٥٦ دقیقە ٤ . ۰٩٨٩۰۳٦٩۱ ثانیە سورەدن اولوشور .

h: ساعت اولوب ۳٦۰۰ ثانیەدن اولوشور .

m: دقیقە اولوب ٦۰ ثانیەدن اولوشور .

s: ثانیە اولوب ایشیغڭ ۲٩٩٧٩۲٤٥٨ مترە یولی قطع ایتمە سورەسیدر .

1. دنیا ‘ یا گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

1.a. آچیسال خیز :

\(\vec \omega = \vec \omega_{dünya} – \vec \omega_{dünya}\) \(\vec \omega =\vec 0\)

1.b. أوتەلمە خیزی :

\(\vec V = \vec V_{dünya} – \vec V_{dünya}\) \(\vec V =\vec 0\)

2. گونش ‘ أ گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

2.a. آچیسال خیز :

\(\vec \omega_{dünya} = \frac {360^{\circ}}{24h}\)

[1]
\(\vec \omega_{dünya} = 0.004166^{\circ}/s\)

2.b. أوتەلمە خیزی :

\(\vec V_{dünya} = 2\pi \frac {AU}{1 y}\)

\(\vec V_{dünya} = 2\pi \frac {149’597’870.7 km}{31’557’600 s}\) [2]
\(\vec V_{dünya} = 29.785254 km/s\) [3]

یعنی دنیا گونشە گورە ثانیەدە یاقلاشیق ۲٩ . ٧٨ ك م , ساعتدە ۱۰٧۲۲٦ . ٩۱٤٤ ك م یول قطع ایتمكدەدر .

3. ثابت اولمایان فقط ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزی [4]

3.a. آچیسال خیز :

۱ گون :
\( 1 d= 86’164.098903691 s\) [5]
1 gün = 23h 56m 4.098903691 s
\(\vec \omega_{dünya_{fixedstars}} = \frac {360^{\circ}}{86’164.098903691 s}\)
\(\vec \omega_{dünya_{fixedstars}} = 0.0041780742162972788^{\circ}/s\) ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە آچیسال خیزدر . ( نوط : ییلدیزلر ثابت دگلدر . داها فضلە بیلگی ایچون ٤ . رفەرانسە باقڭز . )

4. صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

4.a. غالاقسیمزە گورە آچیسال خیز :

گونش سیستمنڭ صامان یولی غالاقسی مركزینە اوزاقلغی :
\(\vec r_{solarsystem} = 28’000 ly = 264’900’453’232’262’400’000 m\) اوزاقلقدە صامان یولی غالاقسی مركزی ‘ میز واردر . [6]

۱ غالاقسی ییلی سورەسی
\( 1 gy = 230’000’000 y\).

۱ غالاقسی ییلی یاقلاشیق ۲۳۰ میلیون دنیا ییلی سورر .

4.a. گونش سیستمنڭ آچیسال خیزی :

\(\vec \omega_{solarsystem} = \frac {360^{\circ}}{1 gy}\)

\(\vec \omega_{solarsystem} = \frac {360^{\circ}}{230 \cdot {10}^{6} y \cdot 31’536’000 s/y}\)
\(\vec \omega_{solarsystem} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s\) آچیسال خیزنە صاحبدر گونش سیستممز .

4.b. Dünya’nın Açısal Hızı:

\(\vec \omega_{dünya} =\vec \omega_{solarsystem} +\vec \omega_{dünya_{fixedstars}}\)

\(\vec \omega_{dünya} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s + 0.0041780742162972788^{\circ}/s\)
\(\vec \omega_{dünya} = 0.00417807421634691151^{\circ}/s\)

یعنی غالاقسی ییلی چوریمندن طولایی گرچكلشن آچیسال خیزڭ دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزنە اتكیسی ۱۰۰ میلیاردە ۱ جوارندەدر .

4.c. گونش سیستمنڭ أوتەلنمە خیزی :

\(\vec V_{solarsystem} = 2 \pi / 230 \cdot {10}^{6} \cdot 28000\)

\(\vec V_{solarsystem} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s \cdot \pi/180 \cdot 264’900’453’232’262’400’000 m\)
\(\vec V_{solarsystem} = 229’471.168 m/s\)
\(\vec V_{solarsystem} = 826’096.2 km/h\)
\(\vec V_{solarsystem} = 7.65433426 \cdot {10}^{-4} c\)

یعنی ایچندە بولندیغمز گونش سیستمی ‘ میز ساعتدە ٨۲٦۰٩٦ . ۲ ك م خیزلە غالاقسی مركزی اطرافندە یول قطع ایتمكدەدر . بونڭ ایشیق خیزی جنسندن قارشیلغی ایسە ۰ . ۰۰۰٧٦٥٤۳۳٤۲٦ ایشیق خیزیدر . یعنی اصلندە ایشیغە گورە چوق خیزلی دگلز .

4.d. دنیا ‘ نڭ صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە خیزی

\(\vec V_{dünya} = \vec V_{solarsystem} \pm \vec V_{dünya_{güneş}} \)

\(\vec V_{solarsystem} = 826’096.2 km/h\)
\(\vec V_{dünya} = 229’471.168 m/s \pm 29’785.254 m/s \)

یعنی دنیا ‘ نڭ گونشە گورە خیز وكتوری غالاقسی مركزی ‘ نە گورە سوركلی دگیشدیگی ایچون خیزمز شو تولەرانس آرالغندە یعنی \(826’096.2 km/h \pm 107’226.9144 km/h\) ‘ دیر .

رفەرانسلر :

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_rotation زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [2] https://ssd.jpl.nasa.gov/?faq#B05 زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [3] http://curious.astro.cornell.edu/about-us/41-our-solar-system/the-earth/orbit/91-at-what-speed-does-the-earth-move-around-the-sun-beginner زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [4] https://en.wikipedia.org/wiki/Fixed_stars زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [5] https://en.wikipedia.org/wiki/Earth%27s_rotation زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [6] https://en.wikipedia.org/wiki/Galactic_year زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00