دنیا ‘ نڭ أوتەلنمە خیزی و آچیسال خیزی نەدر ؟

Yaklaşık okuma süresi: 3 dakika

دنیا ‘ نڭ خیزنی ( أوتەلنمە خیزنی و آچیسال خیزنی ) شو رفەرانسلرە گورە بر اینجەلەیەلم .

  1. دنیا ‘ یا گورە دنیا ‘ نڭ خیزی 
  2. گونش ‘ این مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی
  3. ثابت اولمایان فقط ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزی
  4. صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

سیمگەلر :

AU:۱ آصترونومیك بیریم , گونش ‘ تن دنیا ‘ یا اولان مسافە اولوب , و بو مسافە دگیشكن اولمقلە برلكدە , حسابلامەلردە قوللانیلابیلمسی ایچون ۱ آی = ۱٤٩٥٩٧٨٧۰ . ٧ ك م اولارق قبول ایدیلمكدەدر .

c: ایشیق خیزی : ۱ ج = ۲٩٩٧٩۲٤٥٨ م / س اولوب بوشلقدەكی خیزیدر .

ly: ۱ ایشیق ییلی = \(۲٩٩٧٩۲٤٥٨ م / س \cdot 1y = ٩٤٦۰٧۳۰٤٧۲٥٨۰٨۰۰ م\) اولوب ایشیغڭ ۱ دنیا ییلی سورەسندە بوشلقدە قطع ایتدیگی مسافەدر .

gy: غالاقسی ییلی = ۲۳۰ میلیون دنیا ییلی سورەسی اولوب گونش سیستمنڭ صامان یولی غالاقسیسی چورەسندە بر طور دونوشنی تماملامە سورەسیدر . [6]

y: ییل اولوب ۳۱٥٥٧٦۰۰ ثانیە سورەدن اولوشور .

d: گون اولوب ۲۳ ساعت ٥٦ دقیقە ٤ . ۰٩٨٩۰۳٦٩۱ ثانیە سورەدن اولوشور .

h: ساعت اولوب ۳٦۰۰ ثانیەدن اولوشور .

m: دقیقە اولوب ٦۰ ثانیەدن اولوشور .

s: ثانیە اولوب ایشیغڭ ۲٩٩٧٩۲٤٥٨ مترە یولی قطع ایتمە سورەسیدر .

1. دنیا ‘ یا گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

1.a. آچیسال خیز :

\(\vec \omega = \vec \omega_{dünya} – \vec \omega_{dünya}\) \(\vec \omega =\vec 0\)

1.b. أوتەلمە خیزی :

\(\vec V = \vec V_{dünya} – \vec V_{dünya}\) \(\vec V =\vec 0\)

2. گونش ‘ أ گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

2.a. آچیسال خیز :

\(\vec \omega_{dünya} = \frac {360^{\circ}}{24h}\)

[1]
\(\vec \omega_{dünya} = 0.004166^{\circ}/s\)

2.b. أوتەلمە خیزی :

\(\vec V_{dünya} = 2\pi \frac {AU}{1 y}\)

\(\vec V_{dünya} = 2\pi \frac {149’597’870.7 km}{31’557’600 s}\) [2]
\(\vec V_{dünya} = 29.785254 km/s\) [3]

یعنی دنیا گونشە گورە ثانیەدە یاقلاشیق ۲٩ . ٧٨ ك م , ساعتدە ۱۰٧۲۲٦ . ٩۱٤٤ ك م یول قطع ایتمكدەدر .

3. ثابت اولمایان فقط ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزی [4]

3.a. آچیسال خیز :

۱ گون :
\( 1 d= 86’164.098903691 s\) [5]
1 gün = 23h 56m 4.098903691 s
\(\vec \omega_{dünya_{fixedstars}} = \frac {360^{\circ}}{86’164.098903691 s}\)
\(\vec \omega_{dünya_{fixedstars}} = 0.0041780742162972788^{\circ}/s\) ثابت قبول ایدیلن ییلدیزلرە گورە آچیسال خیزدر . ( نوط : ییلدیزلر ثابت دگلدر . داها فضلە بیلگی ایچون ٤ . رفەرانسە باقڭز . )

4. صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە دنیا ‘ نڭ خیزی

4.a. غالاقسیمزە گورە آچیسال خیز :

گونش سیستمنڭ صامان یولی غالاقسی مركزینە اوزاقلغی :
\(\vec r_{solarsystem} = 28’000 ly = 264’900’453’232’262’400’000 m\) اوزاقلقدە صامان یولی غالاقسی مركزی ‘ میز واردر . [6]

۱ غالاقسی ییلی سورەسی
\( 1 gy = 230’000’000 y\).

۱ غالاقسی ییلی یاقلاشیق ۲۳۰ میلیون دنیا ییلی سورر .

4.a. گونش سیستمنڭ آچیسال خیزی :

\(\vec \omega_{solarsystem} = \frac {360^{\circ}}{1 gy}\)

\(\vec \omega_{solarsystem} = \frac {360^{\circ}}{230 \cdot {10}^{6} y \cdot 31’536’000 s/y}\)
\(\vec \omega_{solarsystem} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s\) آچیسال خیزنە صاحبدر گونش سیستممز .

4.b. Dünya’nın Açısal Hızı:

\(\vec \omega_{dünya} =\vec \omega_{solarsystem} +\vec \omega_{dünya_{fixedstars}}\)

\(\vec \omega_{dünya} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s + 0.0041780742162972788^{\circ}/s\)
\(\vec \omega_{dünya} = 0.00417807421634691151^{\circ}/s\)

یعنی غالاقسی ییلی چوریمندن طولایی گرچكلشن آچیسال خیزڭ دنیا ‘ نڭ آچیسال خیزنە اتكیسی ۱۰۰ میلیاردە ۱ جوارندەدر .

4.c. گونش سیستمنڭ أوتەلنمە خیزی :

\(\vec V_{solarsystem} = 2 \pi / 230 \cdot {10}^{6} \cdot 28000\)

\(\vec V_{solarsystem} = 4.96327178876315267 \cdot {10}^{-14} {}^{\circ}/s \cdot \pi/180 \cdot 264’900’453’232’262’400’000 m\)
\(\vec V_{solarsystem} = 229’471.168 m/s\)
\(\vec V_{solarsystem} = 826’096.2 km/h\)
\(\vec V_{solarsystem} = 7.65433426 \cdot {10}^{-4} c\)

یعنی ایچندە بولندیغمز گونش سیستمی ‘ میز ساعتدە ٨۲٦۰٩٦ . ۲ ك م خیزلە غالاقسی مركزی اطرافندە یول قطع ایتمكدەدر . بونڭ ایشیق خیزی جنسندن قارشیلغی ایسە ۰ . ۰۰۰٧٦٥٤۳۳٤۲٦ ایشیق خیزیدر . یعنی اصلندە ایشیغە گورە چوق خیزلی دگلز .

4.d. دنیا ‘ نڭ صامان یولی غالاقسی مركزینە گورە خیزی

\(\vec V_{dünya} = \vec V_{solarsystem} \pm \vec V_{dünya_{güneş}} \)

\(\vec V_{solarsystem} = 826’096.2 km/h\)
\(\vec V_{dünya} = 229’471.168 m/s \pm 29’785.254 m/s \)

یعنی دنیا ‘ نڭ گونشە گورە خیز وكتوری غالاقسی مركزی ‘ نە گورە سوركلی دگیشدیگی ایچون خیزمز شو تولەرانس آرالغندە یعنی \(826’096.2 km/h \pm 107’226.9144 km/h\) ‘ دیر .

رفەرانسلر :

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_rotation زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [2] https://ssd.jpl.nasa.gov/?faq#B05 زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [3] http://curious.astro.cornell.edu/about-us/41-our-solar-system/the-earth/orbit/91-at-what-speed-does-the-earth-move-around-the-sun-beginner زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [4] https://en.wikipedia.org/wiki/Fixed_stars زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [5] https://en.wikipedia.org/wiki/Earth%27s_rotation زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00   [6] https://en.wikipedia.org/wiki/Galactic_year زیارت تاریخی: 2018-05-01 06:00

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *